Konu: 17 Ağustos 2026 tarihli ve 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe konulan Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı’nın (2026–2030) temel unsurları ile özel sektör bakımından muhtemel etkileri

1. Genelgenin ve eylem planının kapsamı

17 Ağustos 2026 tarihli ve 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (“Genelge”), 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı’nı (2026–2030) (“Eylem Planı”) yürürlüğe koymuştur. Genelge’de, 20 Ağustos 2021 tarihli ve 31574 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2021/18 sayılı Genelge kapsamındaki Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi’nin (2021–2025) uygulama döneminin ardından; teknolojik egemenlik, rekabet gücü, veri odaklı kalkınma, güvenilir yapay zekâ ve sürdürülebilir dijital dönüşüm hedefleri doğrultusunda Türkiye’nin yapay zekâ vizyonunun güncellenmesine ihtiyaç duyulduğu belirtilmektedir.

Eylem Planı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın resmî internet sitesinde yayımlanmıştır. Genelge ile kamu kurum ve kuruluşlarından, Eylem Planı kapsamında kendilerine düşen görev ve sorumlulukları hassasiyetle yerine getirmeleri ve uygulama sürecinde ihtiyaç duyulan destek ve yardımı sağlamaları istenmektedir.

Eylem Planı, tek başına özel sektör bakımından doğrudan ve genel nitelikte bağlayıcı yükümlülükler öngören bir mevzuat düzenlemesi değildir. Bununla birlikte, Eylem Planı kapsamında hazırlanması öngörülen ikincil düzenlemelerin, sektörel rehberlerin, teknik standartların, teşvik mekanizmalarının ve kamu alımı kriterlerinin şirketler bakımından önemli hukuki ve operasyonel sonuçlar doğurması beklenmektedir.

2. Eylem planının yapısı ve öncelikli alanlar

Eylem Planı, “Fark Et, İstifade Et, Üret, Yönet” olmak üzere dört temel eksen üzerine kurgulanmış olup her eksen altında dört olmak üzere toplam 16 öncelikli eylem tanımlanmıştır:

  • Fark Et: Farkındalık, yetenek, veri ekosistemi ve kuralların oluşturulması
  • İstifade Et: Altyapının kurulması ile kamu ve sektörde benimsenmesi
  • Üret: Üretim, finansman, model geliştirme ve fiziksel yapay zekâ üretim yetkinliğinin oluşturulması
  • Yönet: Küresel yatırım çekimi, uluslararası diplomasi, bölgesel liderlik ve modellerin güvenliğinin sağlanması

Planda yapay zekâ ekosistemi; enerji, hesaplama donanımı, altyapı, modeller/veri ve uygulamalar olmak üzere beş temel katman ile yetenek, finansman ve düzenleme-güven olmak üzere üç kesişen bileşen üzerinden ele alınmaktadır.

3. Yönetişim ve izleme mekanizması

Plan kapsamında öngörülen yönetişim mimarisi dört işlev üzerine kurulmaktadır:

  • Ulusal Yapay Zekâ Kurulu: Strateji, önceliklendirme, kaynak tahsisi ve risk-etik ilkeler bakımından en üst karar ve eşgüdüm organı olarak, Cumhurbaşkanı başkanlığında çalışacağı; ulusal öncelikleri ve yıllık uygulama planlarını onaylayacağı ve her yıl “Ulusal Yapay Zekâ Politika Mektubu” yayımlayacağı belirtilmektedir.
  • Program Ofisi: Kurulun sekretarya görevlerinin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Millî Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü tarafından yürütüleceği; Program Ofisinde, kamu yapay zekâ uygulamalarına ilişkin hususların planlanması ve koordinasyonunu sağlamak üzere Siber Güvenlik Başkanlığı Kamu Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü’nün de yer alacağı ifade edilmektedir.
  • Ulusal Yapay Zekâ Etik Kurulu: Etik rehberlik ve toplumsal güvence işlevini üstleneceği; görevinin rehberlik, etik değerlendirme ve başvuru yönlendirmesi olacağı, bağlayıcı denetim ve yaptırım yetkilerinin ise ilgili sektörel düzenleyici kurumlar tarafından kullanılacağı öngörülmektedir.
  • Teknik güvenlik değerlendirmesi: Mevcut kurumsal altyapı üzerinde, Siber Güvenlik Başkanlığı koordinasyonunda ve TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü iş birliği ile güçlendirilecek teknik kapasiteyle yürütüleceği belirtilmektedir.

Ayrıca her eylem için sorumlu, hesap verebilir, danışılacak ve bilgilendirilecek kurumları gösteren bir görev dağılımı matrisi hazırlanacağı; tüm eylemlerin hedef-bütçe-zaman uyumunun Ulusal Yapay Zekâ İlerleme ve Şeffaflık Portalı (“Portal”) üzerinden kamuya açık biçimde izleneceği ifade edilmektedir. Portal’da kişisel veriler ve ticari sırların hariç tutulacağı, kurum içi ayrıntılı yönetim ekranlarının rol tabanlı yetkilendirme ile ayrıca işletileceği belirtilmektedir.

4. Hukuki ve etik çerçeve

Şirketler açısından en doğrudan sonuç doğurabilecek eylem başlığının Eylem 4 olduğu değerlendirilmektedir. Buna göre:

  • Çerçevenin temelini, Avrupa Birliği’nin orantılı risk yaklaşımını dikkate alan ulusal yapay zekâ hukuki-etik çerçevesinin oluşturacağı belirtilmektedir.
  • Risk düzeyine göre kademeli yükümlülükler tanımlanacağı; düşük riskli uygulamalar için sade kontrol listeleri, orta riskli uygulamalar için kısa-form Algoritmik Etki Değerlendirmesi, yüksek etkili sistemler için ise genişletilmiş Algoritmik Etki Değerlendirmesi, kamuya açık özet Model Kartı ve denetleyici kurumlara sunulacak ayrıntılı teknik dosyanın standart hâle getirileceği ifade edilmektedir.
  • Yüksek etkili sistemlerin; sağlık, eğitim, istihdam, sosyal yardım, kredi değerlendirme, biyometrik tanıma, kolluk ve adalet süreçleri ile çocukları ve hassas grupları doğrudan etkileyen uygulamaları kapsayacak şekilde tanımlanacağı belirtilmektedir.
  • Ulusal Yapay Zekâ Etik Kurulu’nun; adalet ve yanlılık, açıklanabilirlik, veri menşei, güvenlik ve sağlamlık, insan gözetimi ile çocuklar ve hassas gruplara yönelik uygulamalar için pratik rehberler yayımlayacağı ifade edilmektedir.
  • Fikrî mülkiyet alanında TÜRKPATENT “Yapay Zekâ Hızlı Hat” uygulaması ile yapay zekâ teknolojilerine ve yapay zekâ kullanan buluşlara yönelik sınai mülkiyet başvurularının özendirileceği, şeffaf beyan ve hızlandırılmış inceleme süreçlerinin işletileceği belirtilmektedir.
  • KVKK-GDPR uyumunun; otomatik karar alma süreçlerinde açıklanabilirlik yükümlülüğü, model eğitiminde kişisel veri işleme kuralları ve sınır ötesi veri transferi koşulları başta olmak üzere yapay zekâya özgü veri işleme senaryolarını kapsayacak şekilde güçlendirileceği öngörülmektedir.

İlk 12 ay içerisinde orantılı risk rehberi ve sektör eklerinin yayımlanması, Ulusal Yapay Zekâ Etik Kurulu’nun teşkil edilmesi, TÜRKPATENT Yapay Zekâ Hızlı Hat’ın tam işleyişe geçmesi ve yeni devreye alınan yüksek etkili kamu yapay zekâ sistemlerinin tamamında Algoritmik Etki Değerlendirmesi ve Model Kartı paketinin uygulanması hedeflenmektedir.

5. Veri yönetişimi ve KVKK ile koordinasyon

  • Veri erişiminin Veri Alanları ve Güvenli Veri Paylaşım Programı ile Açık Veri Politikası aracılığıyla sağlanacağı; şirketlerin ve kamu kurumlarının gönüllülük ve karşılıklı fayda esasıyla, ortak kurallar, güvenli çalışma odaları, standart veri paylaşım sözleşmeleri, lisanslama modelleri, anonimleştirme standartları ve hukuki güvence mekanizmaları altında verilerini kontrollü biçimde paylaşabileceği belirtilmektedir.
  • Veri erişiminin iki katmanlı bir yapıda sunulacağı; birinci katmanda kamu yararına açık veri setlerinin Ulusal Veri Kütüphanesi üzerinden makine okunabilir, lisanslı ve anonimleştirilmiş biçimde herkesin erişimine sunulacağı, ikinci katmanda ise sağlık, savunma, finans ve kamu güvenliği gibi hassas alanlardaki verilerin güvenli veri alanları üzerinden yalnızca yetkilendirilmiş aktörlere, kontrollü koşullarda ve denetim altında erişilebilir kılınacağı ifade edilmektedir.
  • Ulusal Veri Kütüphanesi’nde yayımlanacak veri setlerinin kişisel veri içermemesinin veya anonim hâle getirilmiş olmasının esas alınacağı; açık veri yayımı, güvenli veri alanları ve standart veri paylaşım sözleşmeleri bakımından KVKK ile koordinasyon içinde yapay zekâ odaklı anonimleştirme standartları, veri aktarımı koşulları ve güvenli veri alanı uygunluk kriterlerinin geliştirileceği belirtilmektedir.
  • Veri sağlayıcı kuruluşlara vergi/Ar-Ge indirimi, GPU/veri kredileri ve “Güvenilir Veri Sağlayıcı” statüsü gibi teşviklerin sağlanacağı ifade edilmektedir.
  • Her kurumda bir “veri ürün sahibi” görevlendirileceği; bu kişilerin kurum veri envanterinin güncellenmesi, veri setlerinin paylaşılabilirlik düzeyinin belirlenmesi, meta veri standartlarına uyum, veri kalitesi takibi ve erişim taleplerinin koordinasyonundan sorumlu olacağı belirtilmektedir.
  • Hassas veri setlerinin araştırma ve yapay zekâ geliştirme amaçlı güvenli kullanımını desteklemek üzere anonimleştirme ve sentetik veri üretimi gibi mahremiyet koruyucu yöntemlerden yararlanılacağı ifade edilmektedir.

6. Güvenlik değerlendirmesi, düzenleyici deney alanları ve mevzuat yaklaşımı

  • TÜBİTAK BİLGEM Yapay Zekâ Enstitüsü bünyesinde yapay zekâ güvenlik değerlendirme kapasitesinin güçlendirileceği; bu kapasitenin güvenlik, performans, dayanıklılık, yanlılık, açıklanabilirlik, veri koruma ve siber tehditlere karşı direnç kriterlerine yönelik test metodolojilerini, değerlendirme araçlarını ve teknik rehberleri kapsayacağı belirtilmektedir. Yüksek etkili yapay zekâ sistemlerinin canlıya alınmadan önce ve büyük sürüm güncellemelerinde bu kriterler bakımından değerlendirmeye tabi tutulacağı ifade edilmektedir.
  • Hassas verilerle çalışılan alanlarda sentetik veri, anonimleştirme, federe öğrenme, blokzinciri ve mahremiyet artırıcı teknolojilerden yararlanılarak veri güvenliği ile model geliştirme ihtiyacının dengeleneceği belirtilmektedir.
  • Finans, sağlık, enerji, mobilite ve telekomünikasyon başta olmak üzere öncelikli alanlarda düzenleyici deney alanları (sandbox) kurulacağı; tek dijital başvuru noktası, sınırlı süreli denemeler ve “mezuniyet kapısı” ile başarılı pilotların kalıcı mevzuata veya kamu alımlarına hızla geçişinin sağlanacağı ifade edilmektedir.
  • Bu sektörlerde yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşmasını sınırlayan bulut kullanımı, veri işleme, dış hizmet alımı ve sınır ötesi veri aktarımı konularındaki mevcut uygulamaların sektörel düzenleyici kurumlarla birlikte gözden geçirileceği; veri sınıflandırması, yerel barındırma gereklilikleri, siber güvenlik, denetim erişimi, sertifikasyon, hizmet sürekliliği ve kritik sistemlerin korunması ilkeleri gözetilerek risk esaslı bir aksiyon planı oluşturulacağı belirtilmektedir.
  • Yasal çerçevenin, temel ilkeleri, yetki alanlarını ve sorumlulukları açık biçimde tanımlayan genel bir kanuni zemin üzerine kurulacağı; uygulamaya ilişkin detayların ilgili kurumların yetki alanları çerçevesinde ikincil düzenlemelerle belirleneceği ve bu düzenlemelerin piyasa aktörleri, özel sektör temsilcileri ve ilgili paydaşlarla düzenli istişare mekanizmaları işletilerek hazırlanacağı ifade edilmektedir.

Bu kapsamda; yapay zekâ güvenliği alanında rehber ve standartlara ilişkin yol haritasının oluşturulması, en az beş öncelikli sektörde işletilen deney alanı programlarından mezun olan projelerin en az dörtte birinin 12 ay içinde lisanslama veya kamu alımıyla ölçeğe taşınması ve regülasyona tabi sektörlerde güvenli bulut kullanımına ilişkin incelemenin tamamlanarak aksiyon planının altı ay içinde yayımlanması hedeflenmektedir.

7. Altyapı, finansman ve kamu alımlarına ilişkin diğer başlıklar

  • Hesaplama altyapısı (Eylem 5): 2030 yılına kadar en az 1 GW yapay zekâ/veri merkezi kurulu gücüne ulaşılması, en az 10 milyar ABD doları tutarında özel sektör ağırlıklı yatırımın mobilize edilmesi ve sözleşmelerde en az %60 düşük karbonlu elektrik şartının uzun vadeli elektrik alım anlaşmalarıyla güvence altına alınması hedeflenmektedir.
  • Herkes için GPU (Eylem 6): Girişimler, KOBİ’ler ve araştırmacılara GPU-saat kredileri üzerinden erişim sağlanacağı; akreditasyon kriterlerinin enerji verimliliği, veri güvenliği, hizmet sürekliliği ile kullanıcıların model, veri ve kod varlıkları üzerindeki fikrî mülkiyet haklarının korunmasını kapsayacağı belirtilmektedir.
  • Kamu alımları (Eylem 7): Toplam kamu yatırım programları bütçesinden yapay zekâ projelerine en az %2 pay ayrılmasının hedefleneceği; kamuda başarıyla uygulanan çözümlere dijital rozet verileceği ve bu çözümlere DMO Tekno Katalog Uygulamasında yer verilmesini sağlayacak düzenlemelerin yapılacağı ifade edilmektedir. Yapay zekâ projelerine yönelik kamu alımlarına katılacak girişimlerin teknogirişim belgesine sahip olmasının esas alınacağı belirtilmektedir.
  • Finansman (Eylem 10): Ulusal Yapay Zekâ Araştırma Fonu (en az 10 milyar TL) ve Yapay Zekâ Büyüme Fonu (15 milyar TL) olmak üzere iki basamaklı bir finansman merdiveni öngörülmektedir.
  • Model geliştirme ve ihracat (Eylem 11): İhraç edilen her model sürümünün model kartı ve güvenlik testi paketi ile piyasaya çıkacağı; güvenlik testinden yasal uyuma, performans belgelerinden çevresel etkiye kadar tüm gereksinimleri tek dosyada toplayan standart bir “ihraca hazır paket” oluşturulacağı belirtilmektedir.
  • Fiziksel yapay zekâ ve robotik (Eylem 12): Savunma sanayinden sivil uygulamalara teknoloji transferinin çift kullanım riskleri, ihracat kontrolü, veri güvenliği ve insan gözetimi ilkeleri gözetilerek yürütüleceği; otonom sürüş testlerinde güvenlik gözetimi, olay kayıt ve raporlama, sigorta ve sorumluluk rejimi ile veri güvenliği koşullarının ayrıca tanımlanacağı belirtilmektedir.
  • Uluslararası ve bölgesel iş birlikleri (Eylem 14-15): Veri ve hesaplama paylaşımının KVKK, uluslararası veri koruma yükümlülükleri, ulusal güvenlik, ticari sır ve karşılıklılık ilkeleri gözetilerek yürütüleceği; TDT üye devletleriyle ortak Türk dilleri büyük dil modeli geliştirileceği ifade edilmektedir.
  • Uygulama takvimi

Planın uygulanmasında önem ve aciliyete göre önceliklendirme esasının benimseneceği belirtilmektedir. 2026-2027 döneminde temel yönetişim yapılarının kurulması, veri alanlarının pilotlanması, kamu kurumlarında ilk yapay zekâ uygulamalarının başlatılması ve hesaplama kapasitesi için yatırım süreçlerinin netleştirilmesinin önceliklendirileceği; 2028-2030 döneminde ise pilotların ölçeklenmesi, sektörel temel modellerin ticarileştirilmesi, uluslararası iş birliklerinin derinleştirilmesi ve yatırım hedeflerinin gerçekleştirilmesinin ağırlık kazanacağı ifade edilmektedir.

Planın uygulanmasına ilişkin ilk kamuya açık ilerleme raporunun, yayımdan itibaren 12 ay içinde Ulusal Yapay Zekâ İlerleme ve Şeffaflık Portali’nde yayımlanacağı; raporların sonrasında yıllık olarak tekrarlanacağı ve her rapor döneminde bağımsız bir değerlendirme bileşeninin dâhil edileceği belirtilmektedir.

8. Sonuç ve şirketler açısından değerlendirme

Eylem Planı, kamu kurum ve kuruluşlarına yönelik Genelge ile yürürlüğe konulmuş olup özel sektör bakımından doğrudan ve genel nitelikte bağlayıcı yükümlülük tesis etmemektedir. Bununla birlikte, Eylem Planı doğrultusunda çıkarılması öngörülen ikincil düzenlemelerin, sektörel rehberlerin, standartların, teşvik mekanizmalarının ve kamu alımı kriterlerinin şirketlerin yapay zekâ yönetişimi, veri koruma, teknik güvenlik, tedarik ve dokümantasyon süreçleri üzerinde belirleyici olması beklenmektedir.

Bu çerçevede, şirketlerin aşağıdaki hazırlık adımlarını değerlendirmeleri önerilmektedir:

  • Kullanılan, geliştirilen veya tedarik edilen yapay zekâ sistemlerine ilişkin güncel bir envanter oluşturulması ve bu sistemlerin amaç, kullanım alanı, veri kategorileri, kullanıcı grupları ve muhtemel etki düzeyleri bakımından sınıflandırılması,
  • Özellikle sağlık, eğitim, istihdam, kredi değerlendirme, biyometrik tanıma ve hassas grupları etkileyen uygulamalar bakımından risk bazlı ön değerlendirme yapılması,
  • Algoritmik Etki Değerlendirmesi, model kartı, teknik dosya, insan gözetimi ve olay kayıt süreçlerine ilişkin kurumsal dokümantasyon kapasitesinin geliştirilmesi,
  • Model eğitimi ve kullanımı sırasında kişisel veri işlenmesi, otomatik karar alma, açıklanabilirlik, veri minimizasyonu, anonimleştirme ve yurt dışına veri aktarımı konularında mevcut KVKK uyum yapısının gözden geçirilmesi,
  • Yapay zekâ tedarikçileri ve veri sağlayıcılarıyla akdedilen sözleşmelerin veri kullanımı, fikrî mülkiyet, güvenlik, denetim, alt yüklenici kullanımı, hizmet sürekliliği ve sorumluluk hükümleri bakımından incelenmesi,
  • Regülasyona tabi sektörlerde faaliyet gösteren veya kamuya yapay zekâ çözümü sunan şirketler bakımından sektörel düzenlemelerin, düzenleyici deney alanlarının, teknogirişim belgesi ve dijital rozet uygulamalarının yakından takip edilmesi.

 

İletişim:

Av. Tuğçe Gültekin

Şirket Ortağı
tugce.gultekin@tr.ey.com
(212) 315 30 00