Konu: Kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun genetik inceleme sonuçlarının gizliliğine ilişkin hükmünde yapılan değişiklik.

1. Giriş

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulunda 16 Temmuz 2026 tarihinde kabul edilerek yasalaşan ve kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak bilinen düzenleme ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (“CMK”) genetik inceleme sonuçlarının gizliliğini düzenleyen hükmünde değişikliğe gidilmiştir. Düzenleme, genetik inceleme sonuçlarının kaydedilmesi, saklanması, kullanılması, silinmesi ve imhasına ilişkin usul ve güvenceleri yeniden belirlemektedir.

Değişiklik, Anayasa Mahkemesinin önceki CMK hükmüne ilişkin iptal kararı doğrultusunda hazırlanmıştır. Anayasa Mahkemesi; özel nitelikli kişisel veri niteliğindeki genetik inceleme sonuçlarının belirli kararlar dışındaki hâllerde hangi süreyle ve koşullarla saklanacağı, ne zaman imha edileceği ve ilgili kişilerin silme talebinde bulunup bulunamayacağı hususlarında yeterli güvence bulunmadığını değerlendirmiştir.

Bu sirkülerde, TBMM Genel Kurulunda kabul edilen düzenlemenin genetik inceleme sonuçlarına ilişkin getirdiği temel kurallar ve ilgili kişiler bakımından öngörülen güvenceler özetlenmektedir.

2. Düzenlemenin amacı ve kapsamı

Yeni düzenleme ile ceza muhakemesi kapsamında elde edilen genetik inceleme sonuçlarının yalnızca maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla ve yetkili mercilerin kararı üzerine kullanılabilmesi; verilerin kimlik bilgilerinden ayrıştırılmış bir sistemde tutulması; saklama sürelerinin açıkça belirlenmesi ve saklama amacının ortadan kalktığı durumlarda silme veya imha mekanizmalarının işletilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda düzenleme, hem mahsus sisteme kaydedilen bilgileri hem de soruşturma veya kovuşturma dosyasında delil olarak saklanan genetik inceleme sonuçlarını kapsamaktadır.

3. Genetik inceleme sonuçlarının kaydedilmesi ve dosyada saklanması

Düzenlemeye göre genetik inceleme sonuçları, kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde bu amaçla oluşturulan mahsus bir sisteme kaydedilecektir. İnceleme sonuçlarının bir örneği ise dosyada delil olarak saklanmak üzere soruşturma veya kovuşturma makamına gönderilecektir.

Böylece genetik inceleme sonuçlarının sistemde tutulması ile ceza muhakemesi dosyasında delil olarak muhafaza edilmesi birbirinden ayrılmakta; her iki kayıt bakımından da saklama ve imha süreçleri kanuni kurallara bağlanmaktadır.

4. Derhâl imha edilecek hâller

Mahsus sisteme kaydedilen ve dosyada delil olarak saklanan bilgiler aşağıdaki hâllerde derhâl yok edilecektir:

  • Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması,
  • Kovuşturmaya yer olmadığı kararına yapılan itirazın reddedilmesi,
  • Beraat kararının kesinleşmesi,
  • Ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi.

Bu hâllerde verilerin tutulmasını gerektiren ceza muhakemesi amacı sona erdiğinden, sistemdeki kayıtların ve dosyada delil olarak saklanan bilgilerin bekletilmeksizin imha edilmesi öngörülmektedir.

5. Diğer hâllerde saklama süresi ve imha usulü

Yukarıda belirtilen hâller dışında kalan durumlarda genetik inceleme sonuçları, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 20 yıl süreyle saklanabilecektir. Bu sürenin sonunda bilgiler Cumhuriyet savcısının huzurunda imha edilecek; imha işlemi tutanağa bağlanacak ve söz konusu tutanak dosyada muhafaza edilecektir.

Düzenleme ile genetik verilerin süresiz olarak saklanmasının önüne geçilmekte ve imha işleminin yetkili makamın gözetiminde, belgelendirilebilir bir usulle gerçekleştirilmesi güvence altına alınmaktadır.

6. İlgili kişinin silme talebinde bulunma hakkı

Bilgisi mahsus sisteme kaydedilen kişi, yirmi yıllık saklama süresi içinde kişisel verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması hâlinde hâkimden veya mahkemeden bilgilerinin silinmesini talep edebilecektir.

Böylece ilgili kişiye, kanunda öngörülen azami saklama süresinin dolmasını beklemeksizin somut olayın koşullarına göre silme talebinde bulunma imkânı tanınmaktadır. Talebin değerlendirilmesi, yetkili hâkim veya mahkeme tarafından yapılacaktır.

7. Kayıtlı bilgilerin kullanılması ve kanun yolları

Mahsus sisteme kaydedilen bilgiler yalnızca yürütülmekte olan bir soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılabilecektir. Bu kayıtlardan yararlanılması mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısının kararına bağlıdır.

Mahkeme veya hâkim tarafından verilen kararlara karşı itiraz yoluna başvurulabilecektir. Cumhuriyet savcısının kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvuru yapılabilecektir. Bu düzenlemeler, genetik inceleme sonuçlarına erişim ve kullanım kararlarının yargısal denetime açık olmasını sağlamaktadır.

8. Yönetmelikle belirlenecek hususlar

Genetik inceleme sonuçlarının mahsus sisteme kaydedilmesi, saklanması ve imhası ile bu kayıtlardan yararlanılmasına ilişkin esas ve usuller, Adalet Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir.

Bu nedenle sistemin teknik yapısı, erişim yetkileri, kayıt güvenliği, silme ve imha prosedürleri ile kayıtların kullanımına ilişkin uygulama ayrıntıları bakımından çıkarılacak yönetmeliğin ayrıca takip edilmesi önem taşımaktadır.

9. Sonuç

TBMM Genel Kurulunda kabul edilen düzenleme, genetik inceleme sonuçlarının ceza muhakemesi kapsamında kaydedilmesi ve kullanılmasına ilişkin daha belirli bir hukuki çerçeve oluşturmakta; kimlik bilgilerinden arındırılmış kayıt, amaçla sınırlı kullanım, belirli saklama süresi, derhâl imha hâlleri, imhanın tutanağa bağlanması ve ilgili kişinin silme talebinde bulunabilmesi gibi güvenceler getirmektedir.

Düzenlemenin uygulanabilir hâle gelmesi bakımından Resmî Gazete’de yayımlanacak nihai kanun metni ile Adalet ve İçişleri bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmeliğin takip edilmesi; genetik inceleme sonuçlarına yönelik kayıt, erişim, saklama ve imha süreçlerinin bu ikincil düzenlemeler doğrultusunda değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Ceza Muhakemesi Kanunu ile kişisel verilerin korunması mevzuatı kapsamındaki detaylı hukuki değerlendirme veya ilave hukuki değerlendirme talebiniz olması hâlinde tarafımızla iletişime geçebilirsiniz.

İletişim:

Av. Tuğçe Gültekin

Şirket Ortağı
tugce.gultekin@tr.ey.com
(212) 315 30 00