1. Giriş

08/04/2026 tarihinde, 05/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda değişiklik yapılmasına ilişkin Kanun Teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (“TBMM”) sunulmuştur. Teklif, özellikle yapay zekâ teknolojilerinin gelişimiyle birlikte ortaya çıkan telif hukuku kaynaklı ihtiyaçların giderilmesini amaçlamakta olup, mevcut düzenlemenin günümüz dijital üretim süreçlerini ve yapay zekâ temelli içerik oluşturma pratiklerini karşılamada yetersiz kalması nedeniyle hazırlanmıştır. Dijital ortamda eser üretiminin ve kullanımının artması, teknoloji tabanlı yeni eser türlerinin hukuken tanımlanması ve bunlardan doğan hakların kapsamının belirginleştirilmesi gereğini ortaya çıkarmıştır.

Kanun teklifi ile Türkiye’de kullanıma sunulan yapay zekâ sistemlerinin eğitimi, geliştirilmesi, ince ayarı, test edilmesi, değerlendirilmesi, veri seti hazırlanması veya model iyileştirilmesi gibi süreçlerde eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların belirli şekillerde kullanılması uygun bedel karşılığında lisansa tabi tutulmuştur. Bu kapsamda sadece yapay zekâ sistemlerinin eğitiminde kullanılan içerikler değil, yapay zekâ tarafından üretilen çıktılar da ayrı bir düzenleme konusu hâline getirilmiştir. Teklife göre, yapay zekâ çıktılarının mevcut eserleri doğrudan veya dolaylı olarak ikame eden, bunların ekonomik değerinden yararlanan veya rekabet eden nitelikte ticari ya da mesleki amaçlarla kullanılması da lisans yükümlülüğüne bağlanmaktadır.

Telif hukukunda önerilen bu değişiklikler; hak sahiplerinin adil bir bedel elde etmesini sağlamak, üretici sektörlerin sürdürülebilirliğini teminat altına almak, kullanıcıların hukuk güvenliğini pekiştirmek ve ülkemizin dijital ekonomi ile yapay zekâ ekosistemine uyumunu güçlendirmek amacı taşımaktadır. Bu bağlamda teklif, dijital alanlar ile yapay zekâ uygulamalarında uygulanabilir, dengeli ve çağdaş bir toplu hak yönetimi çerçevesi oluşturulmasını hedeflemektedir.

2. 08 Nisan 2026 Tarihli Yapılan Kanun Teklifi

5846 sayılı Kanun’da yapılması öngörülen değişiklikler uyarınca;

  • Madde 1: 05/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 1/B ‘Tanımlar’ maddesine genişletilmiş toplu lisanslama, ortak lisanslama birliği, yapay zekâ sistemi, ticari dolaşımda bulunmayan eser ve kültürel miras kurumu kavramları eklenmiştir. Bu doğrultuda;
    • m) Genişletilmiş toplu lisanslama: Bu Kanunda belirtilen kullanım alanlarında, temsili kabiliyeti bulunan meslek birliği veya ortak lisanslama birliği ile kullanıcı arasında yapılan lisans sözleşmesinin, sistemden çıkmamış üye olmayan hak sahiplerini de kapsayacak şekilde hüküm ve sonuç doğurmasını,
    • n) Ortak lisanslama birliği: Aynı veya bağlantılı alanlarda faaliyet gösteren meslek birliklerinin, belirli hak kategorilerinde tek elden lisanslama, bedel tahsili ve dağıtımı yapmak üzere kurdukları tüzel kişiliği,
    • o) Yapay zekâ sistemi: Belirli hedefler doğrultusunda veri işleyerek içerik, tahmin, öneri veya benzeri çıktı üreten yazılım, model ve bunlara bağlı teknik altyapının bütününü,
    • ö) Ticari dolaşımda bulunmayan eser: Hak sahibinin izniyle yayımlanmış veya umuma arz edilmiş olmakla birlikte makul ticari kanallarda sürekli ve olağan şekilde temin edilemeyen eseri,
    • p) Kültürel miras kurumu: Kütüphane, arşiv, müze ve benzeri kamuya veya araştırmaya açık koruma ve erişim kurumlarını,

ifade eder.

  • Madde 2: 05/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 42/B maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki maddeler eklenmiştir.
  1. Genişletilmiş Toplu Lisanslama ve Yapay Zekâya İlişkin Toplu Hak Yönetimi

MADDE 42/C Dijital alanlarda çok sayıda eser ve hak sahibinin bulunduğu, bireysel izin almanın fiilen mümkün olmadığı veya aşırı külfet yarattığı durumlar için genişletilmiş toplu lisanslama sistemini düzenlemektedir. Bu kapsamda, Bakanlık tarafından yetkilendirilen meslek birlikleri veya ortak lisanslama birlikleri, yalnızca kendi üyelerini değil, sistemden çıkmamış üye olmayan hak sahiplerini de belirli kullanım alanlarında temsil edebilecektir.

Maddeye göre genişletilmiş toplu lisanslama;

  • dijital platformlarda çok sayıda eserin çevrim içi iletimi ve erişime sunulması ile,
  • ticari dolaşımda bulunmayan veya hak sahiplerine ulaşılamayan içeriklerin kültürel miras kurumları tarafından korunması ve sayısallaştırılması gibi alanlarda uygulanacaktır.

Yetkilendirilen birlikler; şeffaflık, eşit davranma, bilgilendirme, tarife ilanı ve tahsil edilen bedellerin denetlenebilir şekilde dağıtımına ilişkin yükümlülükler taşımaktadır.

Hak sahipleri istedikleri zaman yazılı bildirimle sistemden çıkabilir; ancak çıkış, 30 gün sonra hüküm doğurur ve önceki lisansların geçerliliği devam eder. Genişletilmiş lisanslar, üye olmayan ancak sistemden çıkmamış hak sahipleri bakımından da bağlayıcı olup, bu kişilerin bedel talep etme hakları saklıdır. Ayrıca madde, 42/A ve 42/B hükümlerinin kıyasen uygulanacağını öngörmektedir.

MADDE 42/D Bu madde, Türkiye’de kullanıma sunulan yapay zekâ sistemlerinin hem eğitimi hem de ticari kullanım süreçlerinde eser ve bağlantılı hakların kullanımını lisans şartına bağlamaktadır. Buna göre, eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların yapay zekâ modellerinin eğitimi, geliştirilmesi, test edilmesi ve benzeri teknik işlemler için çoğaltılması, işlenmesi, veri madenciliğine tabi tutulması veya başka şekillerde kullanılması uygun bedel karşılığında lisansa tabidir. Yapay zekâ çıktılarının mevcut eserleri ikame eden, onlarla rekabet eden veya ekonomik değerlerinden yararlanan şekilde ticari ya da mesleki kullanımının da lisanslanması zorunlu tutulmuştur.

Lisans yükümlülüğünün muhatabı; model eğitimi ve geliştirilmesi bakımından yapay zekâ sağlayıcıları, yapay zekâ çıktılarından ticari yararlanan gerçek ve tüzel kişiler bakımından ise kullanıcılar olarak belirlenmiştir. Yetkili ortak lisanslama birliğinden alınan lisanslar ve ödenen tarifeler, Kanunun ilgili maddeleri kapsamında ihlal teşkil etmeyen bir hukuka uygunluk sebebi yaratmaktadır. Bu hakların yönetimi ise tüm eser türlerini kapsayan meslek birliklerinin katılımıyla oluşturulacak tek bir ortak lisanslama birliği eliyle yürütülecektir; birlik süresinde kurulmadığı takdirde Bakanlık geçici yetki verebilecektir.

Ortak lisanslama birliğinin yetkisi, sistemden çıkmamış üye olmayan hak sahiplerini de kapsar. Hak sahipleri yazılı bildirimle sistemden çıkabilir ve bu durumda haklarını bireysel olarak takip ederler. Birlik ayrıca karşılıklılık esasına göre yabancı hak sahiplerini de temsil edebilir ve tahsil ettiği bedelleri ilgili yabancı kurumlara iletebilir. Madde, ayrıca 42/A ve 42/B hükümlerinin kıyasen uygulanacağını öngörmektedir.

MADDE 42/E Madde 42/E; 42/C ve 42/D kapsamındaki yapay zekâ ve dijital kullanım lisanslamalarında “tek durak ofis” ilkesini getirmektedir. Buna göre kullanıcılar, farklı hak sahipleri veya meslek birlikleriyle ayrı ayrı sözleşme yapmak yerine, yetkilendirilmiş tek bir meslek birliği veya ortak lisanslama birliğiyle tek sözleşme yaparak lisans alabilecektir.

Tarifelerin belirlenmesinde kullanımın kapsamı, süresi, yoğunluğu; kullanılan eser veya içerik miktarı ve niteliği; hizmetin ticari ölçeği, kullanıcı sayısı ve gelir göstergeleri; kullanımın hak sahiplerinin birincil/ikincil pazarlarına etkisi ve yapay zekâ modellerinde veri hacmi ile çıktıların ekonomik değeri gibi ölçütler esas alınmaktadır. Bu tarifeler kamuya açık şekilde ilan edilmekte olup, müzakere, itiraz ve yargı süreçlerinde ilgili kanun hükümleri kıyasen uygulanacaktır.

Yetkili birlikler; kullanıcıları ve hak sahiplerini repertuar, tarife, lisans koşulları, dağıtım ilkeleri ve sistemden çıkma usulleri konusunda düzenli, açık ve elektronik araçlarla bilgilendirmekle yükümlüdür. Bakanlık ise ortak veri tabanı kurulması, elektronik bildirim süreçlerinin işletilmesi, şeffaflık raporlarının yayımlanması ve bilgi erişiminin sağlanması görevlerini üstlenmektedir. Maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenecektir.

Son olarak 5846 sayılır Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

Geçici Madde 1

(1) 42/C, 42/D ve 42/E maddelerinde öngörülen yönetmelik, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur.

(2) 42/D maddesinde öngörülen yapay zekâya özgü ortak lisanslama birliği, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde kurulur veya yetkilendirilir.

(3) Bakanlıkça oluşturulacak ortak veri tabanı en geç bir yıl içinde işler hâle getirilir.

(4) Bu madde kapsamında kurulacak veya yetkilendirilecek ortak lisanslama birlikleri, ilk tarife ilanlarını yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden itibaren üç ay içinde yapar.

3. Sonuç

Sonuç olarak, 5846 sayılı Kanun’da öngörülen bu değişiklikler, yapay zekâ teknolojilerinin hızla geliştiği dijital çağda telif hukukunun güncel ihtiyaçlara cevap verebilir nitelikte yeniden yapılandırılmasını hedeflemektedir. Hak sahiplerinin ekonomik menfaatlerini koruyan, kullanıcıların yükümlülüklerini somutlaştıran ve yapay zekâ temelli süreçlerde belirsizlikleri azaltan bu çerçeve, teknolojik inovasyonun sağlıklı bir şekilde gelişmesini desteklemektedir.

İşbu Kanun değişiklikleri hâlihazırda TBMM’ye sunulmuş olup, ilgili komisyonlarda görüşülmesi, kabul edilmesi, yasalaşması ve Resmî Gazete’de yayımlanması süreçlerine tabidir. Konuya ilişkin gelişmeler oldukça gerekli bilgilendirmeler ayrıca yapılacaktır.

5846 sayılı Kanun’daki bu değişikliklere ilişkin herhangi bir sorunuz veya ilave hukuki değerlendirme talebiniz olması hâlinde tarafımızla iletişime geçebilirsiniz.

 

İletişim:

Av. Tuğçe Gültekin

Şirket Ortağı
tugce.gultekin@tr.ey.com
(212) 315 30 00

Saygılarımızla,
Kuzey YMM ve Bağımsız Denetim A.Ş.
Erkan Baykuş

Yukarıda yer verilen açıklamalarımız, konuya ilişkin genel bilgiler içermektedir. EY ve/veya Kuzey YMM ve Bağımsız Denetim A.Ş.’ye, işbu dokümanın içeriğinden kaynaklanan veya içeriğine ilişkin olarak ortaya çıkan sonuçlardan dolayı herhangi bir sorumluluk iddiasında bulunulamaz.