Ticari Sırların Korunması Hakkında Kanun Teklifine İlişkin Sirküler

Ticari Sırların Korunması Hakkında Kanun Teklifine İlişkin Sirküler

Konu: Ticari sırrın tanımını ve kapsamını belirlemek, ticari sırrın hukuka aykırı elde edilmesi, kullanılması veya ifşa edilmesini önlemek, bunlara ilişkin yaptırımları düzenlemek ve ticari sır sahibinin haklarının korunmasını sağlamak amacıyla hazırlanan Ticari Sırların Korunması Hakkında Kanun Teklifi

Ticari sırların korunmasına yönelik AB’nin 2016/943/AB sayılı Yönergesi ile Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Anlaşması (TRIPS Anlaşması)’nın 39’uncu maddesi esas alınarak hazırlanan Ticari Sırların Korunması Hakkında Kanun Teklifi (Kanun Teklifi), ülkemiz mevzuatında dağınık halde bulunan ticari sır düzenlemelerini yeknesak bir çerçeveye kavuşturmayı amaçlamaktadır. Kanun Teklifi yirmi bir maddeden ve dört bölümden oluşmakta olup aşağıda temel düzenlemeler bilgilerinize sunulmaktadır.

1. Kanun Teklifinin Amacı ve Kapsamı

Kanun Teklifi’nin 1’inci maddesi uyarınca düzenlemenin amacı; ticari sırrın tanımını ve kapsamını belirlemek, ticari sırrın hukuka aykırı elde edilmesi, kullanılması veya ifşa edilmesini önlemek, bunlara ilişkin yaptırımları düzenlemek ve ticari sır sahibinin haklarının korunmasını sağlamaktır. Buna ek olarak, diğer kanunlarda ticari sırlara ilişkin özel düzenlemelerin de saklı olduğu hüküm altına alınmıştır.

2. Temel Tanımlar

Kanun Teklifi’nin 2’nci maddesinde dört temel kavram tanımlanmıştır:

• Ticari sır: Aynı ya da benzer alanda faaliyet gösteren kişiler tarafından bilinmeyen, kolayca erişilemeyen, gizli kalmasında sahibinin meşru menfaati bulunan, gizli olduğu için ticari değeri olan ve sahibi tarafından gizli kalması için gerekli tedbirler alınmış olan bilgi. Tanım, TRIPS Anlaşması’nın 39’uncu maddesi ve 2016/943/AB sayılı Yönerge’nin 2’nci maddesi esas alınarak üç unsurlu (gizlilik, ticari değer ve koruma tedbirleri) bir çerçevede kurgulanmıştır.
• Ticari sır sahibi: Ticari sırra hukuka uygun olarak malik olan ve tasarruf yetkisini elinde bulunduran herhangi bir gerçek veya tüzel kişi.
• İhlal eden: Ticari sırrı hukuka aykırı olarak elde eden, kullanan veya ifşa eden gerçek veya tüzel kişi.
• İhlal eden ürün: Tasarımı, özellikleri, işleyişi, üretim süreci veya pazarlaması hukuka aykırı olarak elde edilen ticari sırlardan önemli ölçüde yararlanılarak sağlanan mal ve hizmet. Kavram, yalnızca malları değil hizmetleri de kapsayacak şekilde geniş tutulmuştur.

3. Hukuka Uygun ve Hukuka Aykırı Elde Etme, Kullanma ve İfşa Etme

Kanun Teklifi’nin 3’üncü maddesi uyarınca aşağıdaki hallerde ticari sırrın elde edilmesi hukuka uygun kabul edilmektedir:

a) Ticari sır sahibinin rızasına dayanılarak,

b) Bağımsız keşif veya yaratımla,

c) Tersine mühendislik yoluyla (kamuya açık hale gelmiş veya hukuka uygun yolla elde edilmiş bir mal veya hizmetin gözlemlenmesi, incelenmesi, analiz edilmesi, test edilmesi veya parçalarına ayrılması),

d) Dürüstlük kuralına uygun olarak,

e) Çalışan, çalışan temsilcileri, vekil veya temsilcilerin kanuni veya sözleşmesel haklarının kullanılması yoluyla.

Kanun Teklifi’nin 4’üncü maddesi uyarınca ise aşağıdaki hallerde ticari sırrın elde edilmesi, kullanılması veya ifşa edilmesi hukuka aykırı sayılmaktadır:

• Ticari sır sahibinin yasal kontrolü altındaki belge, nesne, materyal veya elektronik veriye yetkisiz erişim sağlanması, el konulması ya da kopyalanması,
• Dürüstlük kuralına aykırı olarak elde edilmesi,
• Gizlilik anlaşması veya ifşa etmeme yükümlülüğüne aykırı olarak kullanılması veya ifşa edilmesi,
• Hukuka aykırı elde edildiği bilinen veya bilinmesi gereken sırrın üçüncü kişilerce elde edilmesi, kullanılması veya ifşa edilmesi,
• Ürünün ihlal eden ürün olduğunu bilerek veya bilmesi gerektiği hâlde bu ürünlerin üretilmesi, piyasaya sunulması, ithal/ihraç edilmesi veya bu amaçlarla depolanması.

4. İstisnalar

Kanun Teklifi’nin 5 inci maddesi uyarınca ticari sırrın elde edilmesi, kullanılması ve ifşa edilmesinin hukuka aykırılık teşkil etmeyeceği haller şu şekilde düzenlenmiştir:

a) Genel kamu menfaatinin korunması amacıyla hukuka aykırı faaliyetlerin ortaya çıkarılması,

b) Düşünceyi açıklama ve yayma, basın ve bilgi edinme hürriyeti çerçevesinde,

c) Çalışanların, çalışan temsilcilerine yasal görevlerini yerine getirmeleri amacıyla bilgi vermesi,

d) Kanunlarda tanınan meşru bir menfaatin korunması.

5. Ticari Sır Sahibinin Hakları

Kanun Teklifi’nin 6 ilâ 11 inci maddeleri kapsamında ticari sır sahibine çeşitli hukuki koruma mekanizmaları tanınmıştır:

İhtiyati tedbir (md. 7-8): Ticari sırrın hukuka aykırı olarak elde edildiği, kullanıldığı veya ifşa edildiği iddiasıyla ya da bu yönde yakın bir tehlikenin bulunduğu durumlarda mahkeme, talep üzerine ihtiyati tedbir kararı verebilir. Bu kapsamda:

• ticari sırrın veya ticari sır olduğu iddia edilen bilginin kullanımının ve ifşasının geçici olarak yasaklanması,
• ihlal eden ürünlerin üretilmesinin, piyasaya arzının, kullanılmasının, ithalinin, ihracının veya bu amaçlarla depolanmasının yasaklanması,
• ihlal eden ürünlere geçici olarak el konulması ve yediemine tevdi edilmesi,
• ticari sır içeren veya bu sırların elde edilebileceği belgelere, materyallere veya elektronik verilere erişimin geçici olarak engellenmesi, şifrelenmesi veya el konulması

gibi özel koruma tedbirleri uygulanabilir.

Mahkeme ayrıca, 6100 sayılı Kanun’un 395 inci maddesi saklı kalmak kaydıyla, ticari sırrı hukuka aykırı olarak kullandığı iddia edilen kişinin ticari sır sahibinin muhtemel zararını karşılayacak teminat göstermesi koşuluyla bilgiyi kullanmaya devam etmesine izin verebilir; ancak bu bilginin teminat karşılığında ifşa edilmesine karar verilemez.

İhtiyati tedbir talebinde, talep sahibinin ticari sırrın mevcut olduğunu, kendisinin sır sahibi olduğunu ve hukuka aykırılık veya yakın tehlikenin bulunduğunu yaklaşık ispatla ortaya koyması gerekir. Mahkeme, talebi değerlendirirken ticari sırrın ekonomik değeri, sır sahibinin aldığı koruma önlemleri, tarafların meşru menfaat dengesi, üçüncü kişilerin menfaatleri, kamu yararı ve temel hak ve özgürlükleri gözetir.

Davalar (md. 9): Ticari sır sahibi görevli ve yetkili mahkemeden:

• hukuka aykırı elde etme, kullanma veya ifşa eylemlerinin tespitini,
• bu eylemlerin ve ihlal eden ürünlerin üretim, kullanım, piyasaya sunum, ithal/ihraç veya depolama faaliyetlerinin yasaklanmasını,
• ihlal eden ürünlerin toplatılmasını, ihlal niteliğinden arındırılmasını veya imha edilmesini,
• yanlış veya yanıltıcı beyanlarla ihlal meydana gelmişse bu beyanların düzeltilmesini ve gerekli görüldüğünde ilgili araç ve malların imhasını,
• ticari sır içeren veya ticari sır elde etmeye yarayan belgelerin, nesnelerin veya elektronik verilerin imhasını ya da uygun durumlarda kendisine teslimini

talep edebilir.

Davalı tarafın bilginin ticari sır niteliğini bilmediği veya bilmesinin mümkün olmadığı ya da yaptırımların kendisi açısından orantısız bir zarara yol açacağı durumlarda, mahkeme sır sahibinin menfaatlerini koruyacak şekilde yaptırımlar yerine tazminata hükmedebilir.

Tazminat (md. 10): Ticari sır sahibi ayrıca maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Tazminat miktarı belirlenirken:

• ticari sır sahibinin uğradığı kazanç kaybı,
• ihlal edenin haksız kullanım yoluyla elde ettiği kazançlar

dikkate alınır. Tazminat tutarı, asgari olarak ticari sırrın kullanımına karşılık makul bir lisans bedeline eşit olmalıdır.

6. Yargılama Sürecinde Ticari Sırların Korunması

Yargılama sürecinde ticari sırların korunmasına ilişkin özel hükümler düzenlenmiştir. Buna göre:

• Ticari sır olduğu iddiasıyla bir bilgi mahkemeye karşı tamamen gizli tutulamaz; ancak hâkim, bilginin ticari sır niteliğine kanaat getirirse gerekli gizlilik tedbirlerini alabilir.
• Duruşmaya sınırlı sayıda kişinin katılmasına karar verilebilir; ancak taraflar ve varsa vekilleri hiçbir koşulda duruşmadan çıkarılamaz.
• Yargılamaya katılan herkes ticari sırrı kullanmamak ve ifşa etmemekle yükümlüdür.
• Ticari sır niteliğini haiz bilgiler hakkında alınan gizlilik tedbirleri, bilginin sonradan ticari sır niteliğini kaybetmesi hâlinde kendiliğinden sona erer.
• Ticari sır içeren mahkeme tutanakları, kararlar ve belgeler üçüncü kişilere ancak gizli bilgiler ayıklanarak veya gizliliği koruyacak şekilde verilebilir.

7. Ceza Hükümleri

Kanun Teklifi’nin 16 ncı maddesinde, fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde uygulanacak cezai yaptırımlar şu şekilde belirlenmiştir:

a) Ticari sırrı hukuka aykırı olarak elde edenler: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası,

b) Hukuka aykırı olarak kullanan veya ifşa edenler: 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve 25.000 güne kadar adli para cezası,

c) Hukuka aykırılığı bilen/bilmesi gereken üçüncü kişilerce elde etme: 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve 25.000 güne kadar adli para cezası,

d) Hukuka aykırılığı bilen/bilmesi gereken üçüncü kişilerce kullanma veya ifşa: 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 30.000 güne kadar adli para cezası,

e) İhlal eden ürünleri üreten, piyasaya sunan, ithal/ihraç eden veya depolayan kişiler (bilerek): 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası,

f) Sırların verilmesi yükümlülüğüne aykırı davrananlar: 1 yıldan 2 yıla kadar hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezası.

8. Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Zamanaşımı

Kanun Teklifi’nin 17 nci maddesi uyarınca ticari sırlara ilişkin hukuk davalarında görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesi olup yetkili mahkeme ticari sır sahibinin yerleşim yeri mahkemesidir. Ceza davalarında ise görev ve yetki 5235 sayılı Kanun ile CMK hükümlerine göre belirlenir.

18 inci madde uyarınca zamanaşımı süresi, ihlal eden kişinin ve ihlalin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her halükârda hukuka aykırı fiilin gerçekleşmesinden itibaren beş yıl olarak belirlenmiştir.

9. Genel Gerekçe: AB Uyumu ve Stratejik Önemi

Kanun Teklifi’nin genel gerekçesinde; düzenlemenin özellikle AB ile dijital entegrasyon, Gümrük Birliği’nin etkin işleyişi ve uluslararası ticarette güven altyapısının tesisi açısından stratejik önem taşıdığı vurgulanmıştır. Bu kapsamda özellikle:

a) Dijital Ürün Pasaportu (DPP) uygulaması ve EPREL veri tabanına erişim için ülkemizde ticari sırların AB ile aynı seviyede korunmasının gerekliliği,

b) AB siber güvenlik ve yapay zekâ standartlarına uyum için ülkemizde kurulu onaylanmış kuruluşların uygunluk değerlendirmesi yapabilmesi ve bunun ticari sırların yeterli düzeyde korunmasına bağlı olduğu,

c) Gümrüklerin dijitalleştirilmesi ve ülkeler arası veri/bilgi paylaşımı için ticari sırların belirli bir standartta korunması gerekliliği,

d) Ülkemiz mevzuatında dağınık halde bulunan ticari sır düzenlemelerinin (TBK, TTK, TCK, İş Kanunu, Bankacılık Kanunu, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu, Rekabet Kanunu vb.) müstakil bir kanunla yeknesak hale getirilmesi ihtiyacı,

hususları öne çıkarılmıştır.

10. Sonuç

Ticari Sırların Korunması Hakkında Kanun Teklifi, AB’nin 2016/943/AB sayılı Yönergesi ve TRIPS Anlaşması ile uyumlu olarak hazırlanmış olup ülkemiz mevzuatındaki dağınık düzenlemeyi müstakil bir kanun çatısı altında bir araya getirmeyi amaçlamaktadır. Kanun Teklifi, ticari sırrı kapsamlı bir şekilde tanımlamakta, hukuka uygun ve hukuka aykırı elde etme, kullanma ve ifşa hallerini açıkça belirlemekte, sır sahibine ihtiyati tedbir, dava ve tazminat hakkı tanımakta, yargılama sürecinde ticari sırların korunmasına yönelik özel usül hükümleri getirmekte ve caydırıcı cezai yaptırımlar öngörmektedir.

Düzenlemenin, AB ile dijital entegrasyon sürecinde, Gümrük Birliği’nin etkin işleyişi, uluslararası yatırımcı güveninin artırılması ve ülkemiz şirketlerinin AB dijital veri tabanlarına erişimi bakımından önemli katkılar sağlaması beklenmektedir.

Ticari sırların korunmasına yönelik detaylı hukuki değerlendirme ve diğer tüm hukuki danışmanlık hizmetleri için bizlerle iletişime geçebilirsiniz.

 

İletişim:

Av. Tuğçe Gültekin Şirket Ortağı

tugce.gultekin@tr.ey.com

(212) 315 30 00

Saygılarımızla,
Kuzey YMM ve Bağımsız Denetim A.Ş.
Erkan Baykuş

Yukarıda yer verilen açıklamalarımız, konuya ilişkin genel bilgiler içermektedir. EY ve/veya Kuzey YMM ve Bağımsız Denetim A.Ş.’ye, işbu dokümanın içeriğinden kaynaklanan veya içeriğine ilişkin olarak ortaya çıkan sonuçlardan dolayı herhangi bir sorumluluk iddiasında bulunulamaz.